Trung Quốc tiến bộ vượt bậc trong ngành đường sắt tốc độ cao.

Bài toán kết nối quốc gia rộng 9,6 triệu km²

Là quốc gia rộng lớn thứ ba thế giới, Trung Quốc sở hữu các trung tâm kinh tế, công nghiệp và dân cư phân bố trên một không gian địa lý khổng lồ. Tuy nhiên, sự phân bổ này lại có sự chênh lệch sâu sắc về mật độ dân số, trình độ phát triển và cơ cấu kinh tế giữa các vùng miền.

Trong nhiều thập kỷ, khoảng cách địa lý và chi phí vận tải cao đã hạn chế mức độ liên kết giữa các địa phương, khiến sự phát triển giữa các vùng diễn ra không đồng đều. Nếu như các tỉnh ven biển phía Đông bứt phá mạnh mẽ nhờ công nghiệp và thương mại quốc tế, thì các khu vực nội địa sâu trong đất liền lại loay hoay trong việc tiếp cận nguồn vốn, thị trường và cơ hội phát triển. Sự phát triển mang tính cục bộ này đặt ra một thách thức lớn cho chính phủ Trung Quốc: Làm thế nào để lan tỏa dòng thịnh vượng từ ven biển vào sâu trong nội địa?

Trước bài toán đó, Trung Quốc lựa chọn đầu tư vào hệ thống đường sắt tốc độ cao như một giải pháp hạ tầng chiến lược nhằm kết nối các vùng kinh tế và tạo động lực phát triển đồng đều trên phạm vi cả nước.

Từ những cực tăng trưởng riêng lẻ đến mạng lưới kinh tế thống nhất

Kể từ khi đưa tuyến đường sắt tốc độ cao đầu tiên vào vận hành năm 2008, Trung Quốc đã xây dựng mạng lưới đường sắt tốc độ cao lớn nhất thế giới với chiều dài khoảng 50.000 km, kết nối tới 97% các thành phố có dân số trên 500.000 người.

Giá trị lớn nhất của mạng lưới đường sắt tốc độ cao không nằm ở những con số về chiều dài hay tốc độ vận hành, mà ở khả năng tái cấu trúc không gian kinh tế quốc gia, biến những trung tâm phát triển riêng lẻ thành một mạng lưới liên kết chặt chẽ hơn.

Khi thời gian di chuyển giữa các địa phương được rút ngắn từ hàng chục giờ xuống chỉ còn vài giờ nhờ đường sắt tốc độ cao, doanh nghiệp có thêm lựa chọn trong việc bố trí sản xuất. Các nhà máy có thể đặt tại những khu vực có chi phí thấp hơn, trong khi vẫn duy trì kết nối hiệu quả với các trung tâm nghiên cứu, tài chính và tiêu dùng lớn.

Đồng thời, dòng chảy lao động, du lịch, dịch vụ và đầu tư cũng được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua mạng lưới đường sắt tốc độ cao, tạo điều kiện để các địa phương nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc gia.

Hình thành các vùng đô thị và kinh tế quy mô lớn 

Một trong những tác động rõ nét nhất là việc gia tăng mức độ liên kết giữa các cụm đô thị và trung tâm kinh tế.

Khoảng cách địa lý được thu hẹp đáng kể, cho phép nhiều thành phố trước đây hoạt động độc lập trở thành một phần của cùng một hệ sinh thái kinh tế.

Mô hình này đang phát huy hiệu quả tại các cụm đô thị động lực như Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc, Đồng bằng sông Dương Tử hay Khu vực Vịnh Lớn Quảng Đông - Hồng Kông - Ma Cao.

Tại đây, đường sắt tốc độ cao giúp việc sinh sống ở một thành phố và làm việc tại một thành phố khác trở thành lựa chọn phổ biến. Các địa phương không còn phát triển theo tư duy riêng lẻ mà ngày càng vận hành như một thị trường lao động, tiêu dùng và đầu tư thống nhất, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên quy mô toàn cầu.

Hạ tầng giao thông và sức mạnh của thị trường nội địa

Nhìn từ góc độ vĩ mô, đường sắt tốc độ cao là nền tảng quan trọng giúp Trung Quốc hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một thị trường nội địa thống nhất.

Chỉ riêng năm 2025, hệ thống đường sắt tốc độ cao của Trung Quốc đã phục vụ hơn 4,28 tỷ lượt hành khách. Con số đó cho thấy đường sắt tốc độ cao không còn đơn thuần là một phương thức vận tải mà đã trở thành một phần thiết yếu của đời sống kinh tế - xã hội.

Khi con người, hàng hóa, tri thức và dịch vụ có thể lưu chuyển nhanh chóng trên phạm vi toàn quốc thông qua mạng lưới đường sắt tốc độ cao với tốc độ vận hành lên tới 350 km/h, hiệu quả phân bổ nguồn lực được nâng cao, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và gia tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Thành công nằm ở việc khả năng kết nối quốc gia

Thành công của đường sắt tốc độ cao Trung Quốc không chỉ đến từ công nghệ hay quy mô đầu tư, mà còn nằm ở tư duy phát triển dài hạn.

Thay vì coi đường sắt tốc độ cao chỉ là công cụ phục vụ nhu cầu đi lại, Trung Quốc đã sử dụng loại hình hạ tầng này như một đòn bẩy chiến lược để giải quyết những bài toán cốt lõi về không gian phát triển, liên kết vùng và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đó cũng là bài học đáng tham khảo đối với nhiều quốc gia đang bước vào giai đoạn phát triển mới: hạ tầng không chỉ phục vụ tăng trưởng, mà còn có thể tạo ra tăng trưởng nếu được đặt trong một tầm nhìn đủ dài và đủ lớn. 

Trong trường hợp của Trung Quốc, đường sắt tốc độ cao không đơn thuần là một hệ thống giao thông hiện đại, mà đã trở thành nền tảng kết nối quốc gia, thúc đẩy phát triển vùng và tạo động lực cho sự hình thành của một thị trường thống nhất quy mô hàng tỷ dân.

Đối với Việt Nam, khi mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045 đang được đặt ra, câu chuyện đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam không chỉ là bài toán về vận tải hay rút ngắn thời gian di chuyển. Xa hơn, đây là cơ hội để hình thành các hành lang kinh tế mới, tăng cường kết nối giữa các trung tâm tăng trưởng, thúc đẩy sự phát triển của các địa phương và tạo động lực cho một thị trường nội địa thống nhất, năng động hơn.