Điều này phản ánh vai trò của hạ tầng giao thông tốc độ cao trong việc vừa củng cố sức hút của trung tâm đô thị, vừa mở rộng cơ hội phát triển cho các vùng ngoài lõi, góp phần định hình lại bản đồ tăng trưởng của Hàn Quốc theo hướng kết nối và lan tỏa hơn. 

Từ áp lực quá tải đến quyết định đầu tư chiến lược

Trước khi tuyến đường sắt tốc độ cao Seoul - Busan được triển khai, khoảng 70% hoạt động kinh tế và công nghiệp của Hàn Quốc tập trung dọc theo hành lang phát triển kéo dài từ Seoul, Cheonan, Daejeon, Daegu đến Busan.

Tuyến đường sắt tốc độ cao KTX (Korea Train eXpress) kết nối Seoul và Busan - dự án hạ tầng trọng điểm được Hàn Quốc khởi động từ năm 1992.

Sự tập trung cao độ này giúp hình thành một trong những khu vực kinh tế năng động nhất châu Á, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng giao thông. Nhu cầu vận chuyển hàng hóa và đi lại giữa các trung tâm kinh tế ngày càng tăng khiến đường bộ, đường sắt truyền thống và hàng không đối mặt với tình trạng quá tải.

Trong bối cảnh đó, Hàn Quốc lựa chọn đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Seoul - Busan như một giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực vận tải quốc gia, đồng thời tạo động lực phát triển mới cho các địa phương dọc tuyến.

Với chiều dài hơn 400 km, tốc độ khai thác tối đa 300 km/h và khả năng phục vụ hàng trăm nghìn hành khách mỗi ngày, dự án không chỉ là một công trình giao thông mà còn là một phần trong chiến lược tái cấu trúc không gian phát triển của quốc gia.

Không chỉ rút ngắn khoảng cách, mà còn mở rộng cơ hội phát triển

Các nghiên cứu được thực hiện sau khi mạng lưới đường sắt tốc độ cao đi vào hoạt động cho thấy tác động rõ rệt nhất không xuất hiện tại Seoul hay Busan, mà ở các đô thị trung gian nằm trên hành lang kết nối.

Việc cải thiện khả năng tiếp cận được kỳ vọng tạo điều kiện thuận lợi hơn để các đô thị dọc tuyến thu hút đầu tư, việc làm và các hoạt động kinh tế mới. Thời gian di chuyển được rút ngắn giúp doanh nghiệp mở rộng phạm vi hoạt động, trong khi người lao động có thêm nhiều lựa chọn về nơi sinh sống và làm việc.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng chỉ ra rằng các thành phố quy mô vừa và nhỏ thường là nhóm hưởng lợi nhiều nhất từ đường sắt tốc độ cao. Nếu trước đây những địa phương này gặp bất lợi do khoảng cách địa lý và khả năng kết nối hạn chế, thì đường sắt tốc độ cao đã giúp thu hẹp khoảng cách với các trung tâm kinh tế lớn, tạo ra môi trường thuận lợi hơn để thu hút đầu tư và phát triển dịch vụ.

Nhà ga trở thành động lực phát triển đô thị mới

Một trong những thay đổi rõ nét nhất tại Hàn Quốc là vai trò của các nhà ga đường sắt tốc độ cao.

Các ga đường sắt tốc độ cao không chỉ là điểm trung chuyển hành khách mà còn trở thành những cực phát triển mới, thu hút đầu tư, thương mại, dịch vụ và thúc đẩy quá trình mở rộng đô thị.

Từ chỗ chỉ là điểm trung chuyển hành khách, các khu vực xung quanh nhà ga dần trở thành những cực phát triển mới của đô thị. Kinh nghiệm quốc tế từ Nhật Bản và Pháp cho thấy các nhà ga đường sắt tốc độ cao thường trở thành hạt nhân thu hút hoạt động thương mại, dịch vụ và phát triển đô thị mới.

Xu hướng này tương đồng với những gì từng diễn ra tại Nhật Bản và Pháp, nơi các ga đường sắt tốc độ cao trở thành hạt nhân cho quá trình tái thiết đô thị và phát triển kinh tế địa phương.

Điều đó cho thấy, giá trị của đường sắt tốc độ cao không chỉ nằm trên tuyến đường hay đoàn tàu, mà còn nằm ở khả năng tạo ra những không gian phát triển mới xung quanh các điểm kết nối.

Thúc đẩy phát triển cân bằng hơn giữa các vùng

Một trong những mục tiêu quan trọng của Hàn Quốc khi đầu tư đường sắt tốc độ cao là giảm bớt sự tập trung quá mức vào khu vực thủ đô Seoul.

Mặc dù chưa làm thay đổi vai trò trung tâm của Seoul, đường sắt tốc độ cao đã góp phần mở rộng không gian phát triển kinh tế, tạo điều kiện để các hoạt động việc làm và đầu tư phân bổ rộng hơn trong khu vực. Các doanh nghiệp có thêm lựa chọn về địa điểm đầu tư, trong khi người dân có thể tiếp cận việc làm, giáo dục và dịch vụ chất lượng cao thuận lợi hơn.

Đường sắt tốc độ cao vì thế trở thành công cụ hỗ trợ phát triển vùng, góp phần phân bổ lại các nguồn lực và cơ hội phát triển giữa các địa phương.

Bài học cho Việt Nam

Việt Nam hiện đang chuẩn bị triển khai dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, một trong những công trình hạ tầng có quy mô lớn nhất trong lịch sử đất nước.

Kinh nghiệm Hàn Quốc cho thấy đường sắt tốc độ cao không tự động tạo ra sự phát triển cân bằng giữa các vùng. Tuy nhiên, khi được kết hợp với quy hoạch đô thị, công nghiệp và phát triển các trung tâm mới, hạ tầng này có thể thúc đẩy sự phân bổ lại việc làm, mở rộng không gian tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. 

Nếu được quy hoạch đồng bộ với chiến lược phát triển đô thị, công nghiệp, logistics và dịch vụ, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có thể trở thành động lực thúc đẩy các cực tăng trưởng mới, tăng cường liên kết vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.